دارد » ( 1 ) در حالى كه آيات فوق مىگويد : جهنم هفت در دارد ، اين تفاوت اشاره به اين است كه هر چند درهاى ورود به بدبختى و عذاب فراوان باشد ، ولى با اين حال درهاى وصول به سعادت و خوشبختى از آن افزونتر است ( در ذيل آيه 23 سوره رعد نيز در اين زمينه صحبت كرديم ) . 4 - « گل تيره » و « روح خدا » . جالب اينكه از اين آيات به خوبى استفاده مىشود كه انسان از دو چيز مختلف آفريده شده كه يكى در حد اعلاى عظمت ، و ديگرى ظاهرا در حد ادنى از نظر ارزش . جنبه مادى انسان را گل بد بوى تيره رنگ ( لجن ) تشكيل مىدهد ، و جنبه معنوى او را چيزى كه به عنوان روح خدا از آن ياد شده است . البته خدا نه جسم دارد و نه روح ، و اضافه روح به خدا به اصطلاح « اضافه تشريفى » است و دليل بر اين است كه روحى بسيار پر عظمت در كالبد انسان دميده شده ، همانگونه كه خانه كعبه را به خاطر عظمتش « بيت اللَّه » مىخوانند ، و ماه مبارك رمضان را به خاطر بركتش « شهر اللَّه » ( ماه خدا ) مىنامند . و به همين دليل قوس صعودى اين انسان آن قدر بالا است كه بجايى مىرسد كه جز خدا نبيند ، و قوس نزوليش آن قدر پائين است كه از چهار پايان هم پائينتر خواهد شد ( بَلْ هُمْ أَضَلُّ ) و اين فاصله زياد ميان « قوس صعودى » و « نزولى » خود دليل بر اهميت فوق العاده اين مخلوق است . و نيز اين تركيب مخصوص دليل بر آن است كه عظمت مقام انسان به خاطر جنبه مادى او نيست ، چرا كه اگر به جنبه ماديش باز گرديم لجنى بيش نمىباشد .

--> ( 1 ) خصال صدوق ابواب الثمانية .